مقالهی مبنا: «میکلآنژ، آفرینش آدم»، ItalianRenaissance.org. مشاهدهی مقالهی اصلی
آفرینش آدم مشهورترین صحنهی سقف کلیسای سیستین و یکی از شناختهشدهترین تصاویر تاریخ هنر است. این فرسک بخشی از رشته صحنههای کتاب آفرینش است که میکلآنژ در امتداد سقف کلیسا نقاشی کرد؛ آفرینش حوا در قاب مرکزی و جدا کردن آب از خشکی در نزدیکی محراب قرار دارند.
شناسنامهی اثر
- عنوان اصلی: Creazione di Adamo (The Creation of Adam)
- نقاش: میکلآنژ بوناروتی
- تاریخ خلق: ۱۵۰۸ تا ۱۵۱۲
- تکنیک: فرسک (نقاشی دیواری روی اندود تازه)
- ابعاد: حدود ۲۸۰ × ۵۷۰ سانتیمتر
- محل نگهداری: سقف کلیسای سیستین، واتیکان، رم
خدایی که دور و دستنیافتنی نیست
آفرینش آدم با شیوههای رایج بازنمایی این موضوع در دورههای پیش تفاوت دارد. ترکیببندی تقریبا بهطور کامل در اختیار دو پیکره است: خداوند در سمت راست و آدم در سمت چپ.
خداوند در میان گروهی فشرده از پیکرهها و پارچهای شناور پیش میآید. فرشتگان بال ندارند، اما حرکت بدنهایشان و پارچهای که در باد موج میزند، پرواز گروه را القا میکند. خداوند مردی سالخورده اما نیرومند است؛ موهای خاکستری و ریش بلندش در جهت حرکت به عقب رفتهاند.
این تصویر با بازنماییهای رسمی و شاهانهای که از اواخر دوران باستان برای نشان دادن خداوند رواج داشت تفاوت دارد. او به جای جامههای سنگین سلطنتی، ردایی سبک پوشیده که بازوها و پاهایش را آشکار میگذارد. میکلآنژ خدا را فرمانروایی دور از دسترس نشان نمیدهد؛ او با نیرویی جسمانی به انسان نزدیک میشود و دستش را به سوی آدم دراز میکند.
دو فرم که آینهی هماند
در برابر حرکت پرانرژی خداوند، آدم بیحال بر زمین تکیه داده است. دست او به سوی آفریننده بالا آمده، اما هنوز توان و استحکام دست خدا را ندارد. فاصلهی اندک میان دو انگشت لحظهای را نشان میدهد که نیروی زندگی قرار است از خدا به آدم و، در معنایی گستردهتر، به همهی انسانها منتقل شود.
قوس بدن آدم حالتی فرورفته دارد و در برابر انحنای برآمدهی گروه خداوند قرار میگیرد؛ گویی دو بخش یک شکلاند که هنوز به هم نپیوستهاند. این شباهت بصری میتواند به عبارت کتاب مقدس اشاره داشته باشد که انسان را آفریدهشده به صورت و شباهت خدا میداند.
آن زن کنار خداوند کیست؟
هویت پیکرههایی که خداوند را همراهی میکنند قطعی نیست. زنی که زیر بازوی او قرار گرفته، جایگاهی برجسته دارد و به همین دلیل موضوع تفسیرهای گوناگون بوده است.
در تفسیر رایج، این زن حواست که هنوز آفریده نشده و در اندیشهی خدا حضور دارد. بر پایهی نظریهای دیگر، او مریم باکره و کودک کنار او مسیح است. در این خوانش، میکلآنژ آفرینش نخستین انسان را به نجات آیندهی بشر پیوند داده است.
طرفداران نظریهی دوم به حالت دست خداوند روی کودک اشاره میکنند؛ حالتی که آن را با حرکت دست کشیش هنگام بالا بردن نان مقدس در آیین عشای ربانی مقایسه کردهاند. در باور کاتولیکی، نان مقدس بدن مسیح است. اگر این برداشت درست باشد، فرسک از همان لحظهی آفرینش آدم به ظهور مسیح و رهایی انسان پس از گناه نخستین اشاره میکند.
نقاشیای از دست یک پیکرهساز
ویژگیهای اصلی هنر میکلآنژ در این صحنه بهروشنی دیده میشوند: بدنهای نیرومند و عضلانی، چرخش پیچیدهی اندامها و پیکرههایی که گویی حجم دارند و میتوان دورشان حرکت کرد. میکلآنژ خود را بیش از هر چیز مجسمهساز میدانست و همین نگاه حجمی را به نقاشی سقف کلیسای سیستین آورد.
پاکسازیای که رنگها را برگرداند
آفرینش آدم و دیگر بخشهای سقف کلیسای سیستین طی قرنها زیر لایهای از دوده، گردوغبار و رسوبات تیره پنهان شده بودند. برنامهی گستردهی پاکسازی و مرمت سقف در اواخر دههی ۱۹۷۰ آغاز شد.
با پایان پاکسازی این بخش در سال ۱۹۸۹، رنگهایی زنده و درخشان آشکار شدند که با تصویر تیرهای که مردم از هنر میکلآنژ داشتند تفاوت زیادی داشت. این تغییر چنان چشمگیر بود که بعضی منتقدان در درستی مرمت تردید کردند. بااینحال نتیجه نشان داد که پالت میکلآنژ بسیار روشنتر و پررنگتر از چیزی بوده که پیش از مرمت تصور میشد.
منابع و اعتبار تصاویر
- Michelangelo, Creation of Adam, ItalianRenaissance.org
- William Wallace (ed.), The Sistine Chapel (Michelangelo: Selected Scholarship in English).
- Leo Steinberg, “Who’s Who in Michelangelo’s Creation of Adam: A Chronology of the Picture’s Reluctant Self-Revelation”, Art Bulletin, 1992, pp. 552–566.
تصاویر این صفحه بازتولید اثر اصلی میکلآنژ (در مالکیت عمومی) هستند و از نسخهی منتشرشده در ItalianRenaissance.org دریافت شدهاند. اثر اصلی بر سقف کلیسای سیستین در واتیکان قرار دارد.
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده؛ نخستین نفر باشید.