مقالهی مبنا: «تحلیل اثر: آزادی هدایتگر مردم اثر اوژن دلاکروا»، بلاگ آرتسپر. مشاهدهی مقالهی اصلی
اوژن دلاکروا آزادی هدایتگر مردم را در سال ۱۸۳۰ و اندکی پس از انقلاب ژوئیهی پاریس نقاشی کرد. این بوم بزرگ، رویدادی واقعی را با پیکرهای تمثیلی در هم میآمیزد و به یکی از مشهورترین نمادهای آزادی و مقاومت در برابر سرکوب تبدیل شده است. برای فهم اثر باید هم رویدادهای سه روزهی ژوئیه را شناخت و هم نشانههای تاریخی و اسطورهای تصویر را دید.
شناسنامهی اثر
- عنوان اصلی: La Liberté guidant le peuple (Le 28 Juillet)
- نقاش: اوژن دلاکروا
- تاریخ خلق: ۱۸۳۰
- تکنیک: رنگروغن روی بوم
- ابعاد: ۲۶۰ × ۳۲۵ سانتیمتر
- محل نگهداری: موزهی لوور، پاریس
زمینهی تاریخی
انقلاب تصویرشده در این نقاشی را نباید با انقلاب فرانسهی ۱۷۸۹ اشتباه گرفت. دلاکروا از رویدادهای انقلاب ژوئیه — که در فرانسوی «سه روز شکوهمند» (Les Trois Glorieuses) نامیده میشود — الهام گرفت؛ آشوبی سیاسی که در ۲۷، ۲۸ و ۲۹ ژوئیهی ۱۸۳۰ در پاریس رخ داد.
ناآرامیها زمانی آغاز شد که شارل دهم با صدور فرمانهایی، آزادی مطبوعات را محدود کرد، مجلس نمایندگان را منحل ساخت و حق رای را کاهش داد. پاریسیها این اقدامات را حملهای به حقوق خود دانستند. شورشیان پس از سه روز درگیری خونین کنترل بخش بزرگی از شهر را به دست گرفتند. شارل دهم ناچار از سلطنت کناره گرفت و پادشاهی مشروطهی تازهای با عنوان «سلطنت ژوئیه» و به رهبری لوییفیلیپ شکل گرفت.
دلاکروا خود در نبردهای خیابانی شرکت نکرد و در نامهای به برادرش، با فروتنی خود را «رهگذری ساده» نامید. او نوشت که حتی کسی مانند او نیز به اندازهی شورشیانی که با ابزارهای ابتدایی میجنگیدند در معرض گلوله بود. دلاکروا گرایشهای آزادیخواهانه داشت و مقاومت مردم شهر، احساس میهندوستی او را برانگیخت.
رمانتیسم
اوژن دلاکروا از چهرههای اصلی رمانتیسم فرانسه بود و میخواست از قواعد سخت هنر دانشگاهی و الگوهای کلاسیک فاصله بگیرد. انتخاب رویدادی معاصر برای بومی با این ابعاد، خود اقدامی مهم بود؛ زیرا آکادمی معمولا چنین اندازهای را شایستهی موضوعهای تاریخی، اسطورهای یا مذهبی میدانست.
دلاکروا نوشت: «موضوعی مدرن، یعنی یک سنگر، را آغاز کردهام؛ و اگر برای کشورم نجنگیدهام، دستکم برای آن نقاشی خواهم کرد. این کار حال مرا بهتر کرده است.» او به جای رنگهای آرام و کنترلشدهی نقاشی دانشگاهی، از سرخ و آبی درخشان و تضادهای شدید بهره گرفت تا هیجان صحنه را افزایش دهد.
جزئیات: آزادی
در مرکز نقاشی، پیکرهی تمثیلی آزادی بلافاصله نگاه را به خود جلب میکند. او در قالب ماریان، نماد جمهوری فرانسه، ظاهر شده و با کلاه فریجی بر سر شورشیان را هدایت میکند. این کلاه در انقلاب فرانسه نشانهی آزادی بود. پیراهن زرد و چیندار زن سینهاش را آشکار میگذارد و نیمرخ او، با بینی صاف و چانهی مشخص، تندیسهای یونان و روم باستان را به یاد میآورد.
پیکرهی او هم به یونان باستان، که خاستگاه دموکراسی دانسته میشد، اشاره دارد و هم به سنت جمهوریخواهی روم. دلاکروا این ارجاعهای باستانی را با نشانههای روزگار خود ترکیب کرده است: ماریان در یک دست پرچم سهرنگ فرانسه و در دست دیگر تفنگی سرنیزهدار دارد. به این ترتیب، آرمان کهن آزادی در میانهی نبردی معاصر جان گرفته است.
پیکرهها ساختاری هرمی میسازند که در بالاترین نقطهی آن پرچم قرار دارد. آزادی از میان اجساد و بقایای سنگر بالا میآید و شورشیان را به جلو میبرد. این نظم هندسی، حرکت تند قلممو، دود و ازدحام صحنه را مهار میکند و در دل هرجومرج انسجام میسازد. ترکیببندی و نمایش بیپردهی خشونت، کلک مدوسا اثر تئودور ژریکو را به یاد میآورد؛ تابلویی که دلاکروا بهخوبی میشناخت.
جزئیات: پیشزمینه
دو شورشی در پیشزمینه از طبقات اجتماعی متفاوتاند. مرد سمت چپ پیراهن کار پوشیده و تپانچهای در کمربند دارد؛ نشان روی کلاهش نیز هویت انقلابی او را آشکار میکند. مرد کنار او با کلاه سیلندری، کت و جلیقه به طبقهی متوسط شهری تعلق دارد. دلاکروا با قرار دادن این دو در کنار هم نشان میدهد که مقاومت علیه سلطنت، گروههای گوناگون جامعه را گرد هم آورده بود.
در سمت راست، پسری نوجوان با دو تپانچه فریاد میزند و به جلو میدود. کلاه مخملی و کیفش نشان میدهند که احتمالا دانشآموز است و حضورش مشارکت جوانان در شورش را یادآوری میکند. گاهی گفته میشود این پیکره میتوانسته الهامبخش گاوروش، پسر خیابانی رمان بینوایان ویکتور هوگو، باشد.
اجساد سربازان و شهروندان روی زمین، بهای انسانی انقلاب را نشان میدهند. پیکرهی نیمهبرهنهی گوشهی چپ تنها پیراهنی بر تن دارد؛ جزئیاتی که بعضی مفسران آن را نشانهی بیرون کشیده شدن او از خانه یا غافلگیر شدنش دانستهاند. بدن او بسیار نزدیک به لبهی بوم افتاده و تماشاگر را ناگهان با واقعیت مرگ روبهرو میکند.
دولت لوییفیلیپ تابلو را خرید تا خود را حامی ارزشهای انقلاب ژوئیه نشان دهد. اما اثر به دلیل نیروی سیاسی و انقلابیاش برای سالها از نمایش عمومی کنار گذاشته شد و در ۱۸۳۹ به دلاکروا بازگردانده شد. سرگذشت آن نشان میدهد که نقاشی در فرانسهی قرن نوزدهم تا چه اندازه میتوانست موضوعی سیاسی و حتی خطرناک تلقی شود.
منابع و اعتبار تصاویر
- Art Analysis: Liberty Leading the People by Eugène Delacroix, Artsper Magazine
- رکورد رسمی La Liberté guidant le peuple در موزهی لوور
تصاویر این صفحه بازتولید اثر اصلی اوژن دلاکروا (در مالکیت عمومی) هستند و از نسخهی منتشرشده در بلاگ Artsper و ویکیمدیا کامنز دریافت شدهاند. اثر اصلی در موزهی لوور، پاریس نگهداری میشود.
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده؛ نخستین نفر باشید.