مقالهی مبنا: کارن چرنیک، «جزئیات پنهان در ‹مادر ویسلر› که معنایش را میگشایند»، آرتنت نیوز، ۱ ژانویهی ۲۰۲۶. مشاهدهی مقالهی اصلی
مادرِ سختگیر و عبوسِ این هنرمند در واقع چگونه زنی بود و چرا پرترهاش چنین جایگاهی در تاریخ هنر پیدا کرد؟
شناسنامهی اثر
- عنوان اصلی: Arrangement in Grey and Black, No. 1 (معروف به Whistler’s Mother)
- نقاش: جیمز مکنیل ویسلر
- تاریخ خلق: ۱۸۷۱
- تکنیک: رنگروغن روی بوم
- ابعاد: ۱۴۴٫۳ × ۱۶۲٫۵ سانتیمتر
- محل نگهداری: موزهی اورسه، پاریس
چرا این تابلو را اینقدر دوست داریم؟
چرا تابلوی سال ۱۸۷۱ که با نام مادر ویسلر میشناسیم اینهمه محبوب است؟ شاید به سبب مهارت جیمز مکنیل ویسلر در ساختن ترکیببندیای کامل با دامنهای محدود از سیاه، خاکستری و سفید؛ همان ویژگیای که باعث شد نام رسمی اثر را چیدمانی در خاکستری و سیاه، شمارهی ۱ بگذارد.
البته مستر بین، شخصیت کمدی مشهور بریتانیایی با بازی روآن اتکینسون، پاسخ دیگری دارد. او در فیلم بین (۱۹۹۷)، جایی که مسئول حفاظت از مادر ویسلر میشود، با همان زبان بیپردهی همیشگی میگوید: «با آنکه آقای ویسلر خوب میدانست مادرش پیرزن بسیار بدقیافهای است که انگار کاکتوسی زیرش گذاشتهاند، باز هم دوستش داشت و حتی وقت گذاشت این تصویر شگفتانگیز را از او بکشد. این فقط یک نقاشی نیست؛ تصویر پیرزن دیوانهای است که برای او یک دنیا ارزش داشت. و همین فوقالعاده است.»
چه نگاه فرمال ویسلر را بپسندیم و چه شوخی مستر بین را، این تابلو یکی از مشهورترین آثار یک هنرمند آمریکایی در خارج از ایالات متحده است. ویسلر، هنرمندی آمریکایی و ساکن اروپا، مادر صریح و سختگیرش را که اهل کارولینای شمالی بود به تصویر کشید. دولت فرانسه اثر را در سال ۱۸۹۱ خرید و این تابلو بعدها نخستین نقاشی آمریکایی شد که به مجموعهی لوور راه یافت. امروز مادر ویسلر در موزهی اورسه نگهداری میشود.
در ادامه سه نکتهی کمترشناختهشده دربارهی مادر ویسلر را میخوانید.
مادر ویسلر نامی داشت: آنا ماتیلدا مکنیل ویسلر
ما او را با نسبتش با هنرمند میشناسیم، اما نامش آنا ماتیلدا مکنیل ویسلر بود. این زن عبوسچهره چه زندگیای داشت؟
پس از آنکه در سال ۱۸۴۹ بیوه شد، آنا در سیویک سال باقیماندهی زندگیاش لباس عزا پوشید. او همچنان حلقهی ازدواج طلاییاش را هم به دست داشت؛ همانطور که در نقاشی دیده میشود.
آنا در سال ۱۸۶۴ ماساچوست را ترک کرد تا در لندن با پسرش، «جِمی»، زندگی کند. جنگ داخلی آمریکا خانوادهاش را نیز درگیر کرده بود: یکی از عموهایش بردهدار بود و از او نه فرزند دورگه داشت. از دو پسر خود آنا نیز یکی در اروپا هنرمند بود و دیگری بهعنوان پزشک در ارتش ایالات مؤتلفه خدمت میکرد.
پس از ورود به لندن، آنا اصرار داشت در خانهی ویسلر ساکن شود و جوانا هفرنان، معشوقهی او، را از خانه بیرون کرد. مادر و پسر یازده سال با هم زندگی کردند تا آنا در ۱۸۷۵ به مرکز نگهداری سالمندان رفت. همین همخانه بودن سبب شد وقتی مدل ویسلر در سال ۱۸۷۱ برای جلسهی نقاشی حاضر نشد، مادرش بتواند جای او بنشیند.
آنا خانهداری منظم بود و دستور غذاهایش را یادداشت میکرد: انواع پودینگ، سوپ و نان زنجفیلی، و حتی نوشیدنی هلویی که به ۳۰۰ هستهی هلو و حدود سه لیتر برندی نیاز داشت و باید یک ماه میماند. یکی از دستورهای باقیماندهی او دسری به نام «جزیرهی شناور» است:
- ۲ و ۱⁄۲ پیمانه خامهی پرچرب
- ۱ قاشق غذاخوری شکر
- ۳ عدد سفیدهی تخممرغ
- ۱ پیمانه مربای انگور فرنگی سرخ
- ۱ قاشق غذاخوری گلاب
خامه و شکر را آنقدر بزنید تا فرم بگیرد. آن را در ظرف بزرگی بریزید و سطحش را صاف کنید. سفیدههای تخممرغ را جداگانه بزنید تا سفت شوند؛ سپس مربای انگور فرنگی را قاشققاشق و بعد گلاب را به آن بیفزایید. مخلوط سفیده را به شکل هشت توده روی خامه بگذارید و بلافاصله سرو کنید، وگرنه بهتدریج میخوابد. این مقدار برای هشت نفر است.
هنرمند اثر دیگری از خودش را در پرتره بازتولید کرد
ویسلر در سال ۱۸۵۹، هنگام نخستین اقامتش در لندن، در منطقهی اسکلهها نزدیک رود تیمز و جنوب تاور بریج زندگی میکرد. او با چند چاپ اچینگ از مناظر رودخانه، جامعهی کارگری و دریانورد آن منطقه را پیش از ساخت خانههای لوکس ثبت کرد. یکی از آن آثار اسکلهی شیر سیاه بود که در ۱۸۷۱، همان سال خلق مادر ویسلر، منتشر شد. روی تابلوی ساختمانی در پسزمینه نوشته شده است: «کشتیهای بادبانی قدیمی، هر روز برای اجاره».
نسخهای از همین چاپ بالای سر آنا بر دیوار دیده میشود. خاکستریها و سیاههای ملایم آن نیز با رنگبندی محدود تابلو هماهنگاند.
ویسلر ظاهراً نسخهی قابشدهای از اسکلهی شیر سیاه را در خانهی شمارهی ۲ لیندسی رو در لندن، نشانی امروزی ۹۶ چِین واک، نگه میداشت. بنابراین فضای داخلی تابلو واقعی است، نه ساختهی خیال نقاش. او از ۱۸۶۷ تا ۱۸۷۹ در این خانه زندگی کرد؛ ابتدا همراه مادرش و سپس بهتنهایی.
مادر ویسلر به تمبر سهسنتی جنجالی تبدیل شد
مادر ویسلر در سال ۱۹۳۳ و پس از آنکه لوور آن را برای نمایش در نیویورک به موزهی هنر مدرن قرض داد، در آمریکا به شهرتی تازه رسید. این محبوبیت ناگهانی الهامبخش طراحی یک تمبر پستی شد.
موزهی هنر مدرن ابتدا تابلو را برای نمایشگاهی گروهی درخواست کرده بود، اما سپس نمایش آن در شهرهای مختلف را پیشنهاد داد. اثر نزدیک به یک سال در آمریکا ماند و در سانفرانسیسکو، لسآنجلس، سندیهگو، سنت لوئیس، کلمبوس و نمایشگاه جهانی شیکاگو در سال ۱۹۳۳ به نمایش درآمد.
در پی این استقبال، فرانکلین دلانو روزولت چهرهی آنا را برای تمبر سهسنتی ویژهی روز مادر برگزید. این تمبر در مه ۱۹۳۴ با تیراژ دویست میلیون نسخه منتشر شد. طرح اولیهی آن با امضای روزولت در موزهی ملی پست نگهداری میشود.
طراح تمبر، با این حال، تغییرهایی داد که برخی هنرمندان نابخشودنی میدانستند: کادر نقاشی را برید، گلدانی به پایین سمت چپ افزود و به جای تصویر اسکلهی شیر سیاه نوشت: «به یاد و به افتخار مادران آمریکا».
جامعهی هنری، از جمله آلفرد بار، مدیر موزهی هنر مدرن و از برگزارکنندگان تور آمریکایی اثر، بهشدت اعتراض کرد. سه روز پس از انتشار تمبر، نیویورک تایمز گزارشی دربارهی این جنجال چاپ کرد و بخشی از تلگرام رئیس «لیگ حرفهای هنرمندان آمریکایی» به رئیس ادارهی پست را آورد: «در بازتولید اثر چنان دستکاریهایی صورت گرفته که به مثله کردن تصویر اصلی هنرمند میماند؛ بخش زیادی از جذابیت آن را از بین میبرد و ترکیببندیاش را کاملاً تغییر میدهد. این تخلفی جدی از اخلاق حرفهای و لطمهای به اعتبار هنرمند است.»
منابع و اعتبار تصاویر
- Karen Chernick, The Hidden Details in ‘Whistler’s Mother’ That Unlock Its Meaning, Artnet News
- رکورد رسمی Arrangement in Grey and Black No. 1 در موزهی اورسه
- نسخهی مالکیت عمومی تابلو در ویکیمدیا کامنز
اثر اصلی در موزهی اورسه، پاریس نگهداری میشود.
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده؛ نخستین نفر باشید.